Thoái hóa võng mạc chu biên là một bệnh lý mắt tiến triển âm thầm, thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt là người cận thị. Bệnh xảy ra khi mô võng mạc vùng ngoại vi bị thoái hóa hoặc xuất hiện các tổn thương cấu trúc bất thường. Nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ rách hoặc bong võng mạc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực lâu dài.
Thoái hóa võng mạc chu biên là gì?
Võng mạc chu biên và nguy cơ bong võng mạc
Võng mạc là lớp mô thần kinh mỏng nằm ở mặt trong của nhãn cầu, có vai trò tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu thị giác lên não. Võng mạc chu biên là phần nằm xa trung tâm nhất, ít ảnh hưởng đến thị lực trung tâm nhưng lại giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì toàn vẹn cấu trúc võng mạc.
Do là vùng tưới máu kém, võng mạc chu biên dễ bị thoái hóa theo thời gian hoặc dưới tác động của các yếu tố nguy cơ. Khi các tổn thương này tiến triển, võng mạc có thể trở nên mỏng, yếu và dễ rách, từ đó làm tăng nguy cơ bong võng mạc – một biến chứng nặng nề có thể dẫn đến suy giảm thị lực không hồi phục.
Ở người cận thị, đặc biệt là cận thị trung bình đến nặng, trục nhãn cầu thường dài hơn bình thường. Điều này khiến võng mạc bị kéo giãn liên tục, dần mỏng đi và hình thành các vùng thoái hóa dạng mảng, dải dài hoặc hình oval ở vùng chu biên của đáy mắt.
Các dấu hiệu thường gặp của thoái hóa võng mạc chu biên
Thoái hóa võng mạc chu biên thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, một số biểu hiện có thể xuất hiện khi bệnh tiến triển hoặc có biến chứng đi kèm.
Hiện tượng ruồi bay trước mắt
Người bệnh có thể nhận thấy các chấm đen, sợi mảnh hoặc đám mờ trôi lơ lửng trong tầm nhìn, giống như ruồi hoặc sợi tóc. Hiện tượng này xảy ra khi dịch kính và các cấu trúc thoái hóa từ vùng chu biên di chuyển vào buồng dịch kính.
Trong nhiều trường hợp, ruồi bay là hiện tượng sinh lý liên quan đến tuổi tác. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột, tăng nhanh về số lượng hoặc kèm theo chớp sáng, cần được thăm khám võng mạc chu biên để loại trừ tổn thương nghiêm trọng hơn.
Bong dịch kính thường đi kèm hiện tượng ruồi bay trước mắt; xem thêm bài viết “Mắt có ruồi bay – Hiểu rõ để không chủ quan”.
Hiện tượng chớp sáng trong mắt
Chớp sáng thường xuất hiện do sự co kéo giữa dịch kính và võng mạc. Người bệnh có thể thấy những tia sáng ngắn, giống đom đóm hoặc tia chớp, rõ hơn trong bóng tối hoặc khi nhắm mắt.
Chớp sáng kéo dài, xuất hiện lặp lại hoặc tập trung tại một vị trí cố định có thể là dấu hiệu cho thấy võng mạc chu biên đang chịu lực kéo bất thường, cần được kiểm tra đáy mắt càng sớm càng tốt.
Khuyết thị trường
Ở giai đoạn muộn hoặc khi có biến chứng bong rách võng mạc, người bệnh có thể cảm nhận vùng nhìn bị che khuất, xuất hiện mảng tối lan dần từ ngoại vi vào trung tâm. Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, cần được xử trí y tế khẩn cấp để hạn chế tổn thương thị lực vĩnh viễn.
Nguyên nhân gây thoái hóa võng mạc chu biên
Thoái hóa võng mạc chu biên thường liên quan đến nhiều yếu tố phối hợp, trong đó phổ biến gồm cận thị cao, tuổi tác trên 40, tiền sử bong võng mạc ở một mắt hoặc các bệnh lý võng mạc bẩm sinh. Ngoài ra, những người từng phẫu thuật nội nhãn cũng có nguy cơ cao hơn và cần được theo dõi định kỳ.
Điều trị thoái hóa võng mạc chu biên như thế nào?
Thoái hóa võng mạc chu biên khó phát hiện qua khám mắt thông thường và cần được nhỏ giãn đồng tử kết hợp soi đáy mắt chuyên sâu. Việc thăm khám định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm tổn thương, đặc biệt ở nhóm người có nguy cơ cao.
Trong những trường hợp có tổn thương thoái hóa nguy cơ gây rách hoặc bong võng mạc, laser quang đông võng mạc chu biên là phương pháp điều trị được sử dụng phổ biến. Kỹ thuật này giúp tạo các điểm sẹo quanh vùng tổn thương, tăng độ bám dính của võng mạc vào lớp bên dưới, từ đó hạn chế nguy cơ bong võng mạc.
Laser quang đông là phương pháp ít xâm lấn, không cần phẫu thuật, không gây chảy máu và người bệnh có thể sinh hoạt bình thường sau điều trị. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phương pháp này không nhằm cải thiện thị lực mà chủ yếu để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm về sau.
Theo dõi và phòng ngừa biến chứng
Thoái hóa võng mạc chu biên là bệnh lý cần được theo dõi lâu dài. Người cận thị nên khám võng mạc chu biên định kỳ, trung bình 6 tháng một lần hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh, cho mắt nghỉ ngơi hợp lý và bổ sung dưỡng chất phù hợp cũng góp phần bảo vệ sức khỏe võng mạc.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như ruồi bay tăng nhanh, chớp sáng liên tục hoặc khuyết thị trường, cần đến cơ sở chuyên khoa mắt uy tín để được thăm khám và xử trí kịp thời, nhằm bảo vệ thị lực một cách bền vững.
