Dụi mắt là phản xạ tự nhiên khi chúng ta cảm thấy ngứa, mệt mỏi hoặc có vật thể lạ xâm nhập. Tuy nhiên, dưới góc độ nhãn khoa, hành động tưởng chừng vô hại này lại tiềm ẩn những nguy cơ gây tổn thương giác mạc vĩnh viễn và làm trầm trọng thêm các bệnh lý về mắt.
Nhiều người có thói quen dụi mắt bằng tay mỗi khi thức dậy hoặc sau nhiều giờ làm việc căng thẳng trước màn hình máy tính. Cảm giác đã sau khi dụi mắt thực chất là do hành động này kích thích dây thần kinh phế vị, làm chậm nhịp tim và giải phóng các chất giảm bớt căng thẳng. Thế nhưng, cái giá phải trả cho cảm giác thư giãn nhất thời đó là những tổn thương cấu trúc mắt mà bạn không thể lường trước.
Cơ chế gây hại của hành động dụi mắt
Mắt là một cơ quan cực kỳ nhạy cảm với lớp bề mặt (giác mạc) rất mỏng. Khi bạn dụi mắt, áp lực từ ngón tay và bàn tay tác động trực tiếp lên nhãn cầu có thể tăng gấp nhiều lần so với áp lực bình thường.
- Ma sát cơ học: Việc chà xát tạo ra ma sát lớn trên bề mặt biểu mô giác mạc. Nếu có hạt bụi hoặc dị vật nhỏ bên trong, hành động dụi mắt sẽ biến dị vật đó thành một “lưỡi dao” siêu nhỏ cào xước bề mặt mắt.
- Áp lực nội nhãn: Dụi mắt mạnh làm tăng áp lực bên trong nhãn cầu một cách đột ngột, có thể gây đứt gãy các mạch máu nhỏ ở kết mạc.
Những biến chứng nguy hiểm từ việc dụi mắt thường xuyên
Trầy xước giác mạc và viêm nhiễm
Tay là nơi trú ngụ của hàng triệu vi khuẩn, virus và nấm. Khi dụi mắt, bạn đang trực tiếp đưa mầm bệnh vào môi trường niêm mạc mắt. Điều này dẫn đến các bệnh lý phổ biến như:
- Viêm kết mạc (đau mắt đỏ): Do nhiễm khuẩn hoặc virus.
- Lẹo mắt: Do vi khuẩn xâm nhập vào tuyến bã nhờn ở mi mắt.
- Trầy xước giác mạc: Tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu vào nhu mô, dẫn đến loét giác mạc – một cấp cứu nhãn khoa có thể gây mù lòa nếu không điều trị kịp thời.
Biến dạng giác mạc
Đây là hệ lụy nghiêm trọng nhất của thói quen dụi mắt kéo dài. Hành động chà xát làm suy yếu các sợi collagen trong giác mạc, khiến giác mạc mất đi hình dạng vòm tự nhiên và dần bị đẩy lồi ra phía trước theo hình nón.
- Hậu quả: Gây ra cận thị và loạn thị không đều, thị lực suy giảm nghiêm trọng và không thể điều chỉnh hoàn toàn bằng kính gọng. Trong trường hợp nặng, bệnh nhân buộc phải phẫu thuật ghép giác mạc.
Làm trầm trọng thêm bệnh Glocom (Cườm nước)
Với những người đã có sẵn bệnh lý Glocom, việc dụi mắt làm tăng áp lực nội nhãn đột biến, có thể gây tổn thương thêm dây thần kinh thị giác, đẩy nhanh quá trình mất thị trường và dẫn đến mù lòa nhanh hơn.
Quầng thâm và nếp nhăn vùng mắt
Dưới góc độ thẩm mỹ, các mạch máu nhỏ quanh mắt rất dễ bị vỡ khi chịu tác động cơ học mạnh. Điều này khiến máu rò rỉ ra các mô xung quanh, tạo nên quầng thâm sẫm màu dưới mắt. Đồng thời, việc kéo căng da mắt thường xuyên sẽ làm đứt gãy các sợi elastin, tạo thành nếp nhăn chân chim sớm.
Cách xử lý đúng cách khi mắt bị ngứa hoặc có dị vật
Thay vì dụi mắt theo bản năng, các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo quy trình xử lý an toàn như sau:
- Sử dụng nước muối sinh lý: Nhỏ nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) để rửa trôi dị vật hoặc bụi bẩn ra ngoài theo dòng nước.
- Chớp mắt liên tục trong nước sạch: Giúp kích thích tuyến lệ tiết ra nước mắt tự nhiên để bôi trơn và đẩy vật lạ ra rìa mắt.
- Chườm lạnh: Nếu mắt bị ngứa do dị ứng, hãy sử dụng gạc lạnh chườm lên mi mắt khoảng 5-10 phút. Nhiệt độ thấp sẽ làm co mạch và giảm cảm giác ngứa hiệu quả hơn việc dụi mắt.
- Sử dụng nước mắt nhân tạo: Với người bị khô mắt dẫn đến ngứa, nước mắt nhân tạo không chất bảo quản là giải pháp tối ưu để làm dịu bề mặt nhãn cầu.
Khi nào bạn cần đến gặp bác sĩ?
Nếu cảm giác ngứa, xốn cộm không thuyên giảm sau khi đã rửa mắt, hoặc xuất hiện các triệu chứng sau, bạn cần đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay lập tức:
- Mắt đỏ rực, đau nhức dữ dội.
- Thị lực mờ đột ngột hoặc nhìn thấy quầng hào quang.
- Chảy mủ hoặc dịch tiết bất thường ở mắt.
- Cảm giác vẫn còn dị vật dù đã rửa mắt nhiều lần.
Dụi mắt có thể mang lại sự thoải mái tức thì nhưng lại là kẻ thù thầm lặng của thị giác. Hãy từ bỏ thói quen này ngay hôm nay và bảo vệ đôi mắt bằng cách vệ sinh tay sạch sẽ, sử dụng nước mắt nhân tạo khi cần thiết và thăm khám nhãn khoa định kỳ 6 tháng một lần tại Bệnh viện Mắt Việt An Đà Nẵng để phát hiện sớm các bất thường.
