Viêm loét giác mạc do nấm điều trị ra sao? Nguyên nhân, triệu chứng

Viêm loét giác mạc do nấm là tình trạng nhiễm trùng giác mạc do các loại vi nấm xâm nhập vào bề mặt nhãn cầu. Bệnh rất dễ nhầm lẫn với các dạng viêm giác mạc do vi khuẩn hay virus, dẫn đến nguy cơ chẩn đoán sai. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến thị lực của bệnh nhân.

Viêm giác mạc do nấm là bệnh gì?

Viêm loét giác mạc do nấm (Fungal Keratitis) xảy ra khi các bào tử nấm xâm nhập và tấn công vào nhu mô giác mạc. Tình trạng này gây ra các triệu chứng điển hình như đau nhức mắt, đỏ mắt, nhìn mờ và chảy nước mắt liên tục.

Nguyên nhân gây viêm loét giác mạc do nấm

Bệnh thường khởi phát từ các yếu tố nguy cơ tạo điều kiện cho nấm dễ dàng trú ngụ và phát triển:

1. Môi trường: Nấm phát triển mạnh ở vùng nóng ẩm, nhiều bụi bẩn. Tại Việt Nam, các loại nấm sợi như Fusarium hoặc Aspergillus rất phổ biến. Ngược lại, nấm men như Candida thường gặp hơn ở vùng khí hậu lạnh.
2. Chấn thương giác mạc: Các tai nạn sinh hoạt hoặc lao động gây trầy xước mắt do cành cây, đất cát, dị vật… là cửa ngõ chính để nấm xâm nhập.
3. Sử dụng kính áp tròng: Việc vệ sinh kính không đúng cách, dùng dung dịch rửa kém chất lượng hoặc không rửa tay sạch khi đeo kính là nguyên nhân khiến nấm phát triển trên bề mặt kính và gây bệnh.
4. Phẫu thuật nhãn khoa: Một số thủ thuật như mổ đục thủy tinh thể, phẫu thuật khúc xạ nếu không đảm bảo điều kiện vô trùng hoặc bệnh nhân không tuân thủ chăm sóc hậu phẫu có thể gây nhiễm nấm.
5. Lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa Corticosteroid: Tự ý dùng thuốc chứa corticoid kéo dài làm suy giảm hệ miễn dịch tại chỗ của mắt, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bùng phát.
6. Hội chứng suy giảm miễn dịch: Người mắc HIV/AIDS, ung thư hoặc đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch (hóa trị, ghép tạng) có nguy cơ cao bị nhiễm nấm giác mạc.

Các loài nấm gây viêm loét giác mạc thường gặp

Vi nấm gây bệnh được chia thành 3 nhóm chính:

1. Nấm men

Phổ biến nhất là Candida. Loại nấm này vốn sống trên da và niêm mạc người. Chúng thường tấn công giác mạc khi cơ thể bị suy giảm miễn dịch hoặc sau các đợt dùng kháng sinh, corticoid kéo dài.

2. Nấm sợi

Đây là tác nhân chính tại các vùng khí hậu nóng ẩm, bao gồm 2 nhóm:

• Nấm sợi có vách ngăn: Gồm nhóm không sắc tố (Fusarium, Aspergillus) và nhóm có sắc tố (Cladosporium, Alternaria…) thường sống trong đất và cây cối.
• Nấm sợi không có vách ngăn: Gồm Rhizopus, Mucor, thường gây bệnh nặng ở người suy giảm miễn dịch trầm trọng.

3. Nấm lưỡng hình

Nhóm nấm này có khả năng biến đổi hình dạng từ nấm sợi (ngoài môi trường) sang nấm men (khi vào cơ thể). Các chủng như Blastomyces hay Histoplasma tuy hiếm gặp nhưng thường gây nhiễm trùng sâu và có thể kèm tổn thương toàn thân.

Triệu chứng nhận biết viêm loét giác mạc do nấm

Triệu chứng cơ năng

Bệnh thường tiến triển chậm nhưng khó chịu, dễ nhầm lẫn với viêm giác mạc do tác nhân khác:

• Đau nhức mắt âm ỉ hoặc dữ dội kéo dài.
• Mắt đỏ, chói sáng, nhạy cảm với ánh sáng.
• Thị lực giảm sút, nhìn mờ.
• Cảm giác cộm rát, chảy nước mắt nhiều.
• Tiết dịch từ mắt (dạng trong, nhầy hoặc mủ).

Triệu chứng thực thể (Thăm khám lâm sàng)

Khi thăm khám trên sinh hiển vi, bác sĩ có thể quan sát thấy:

• Ổ loét giác mạc khô ráp, gồ cao, ranh giới rõ ràng.
• Bờ viền ổ loét có hình răng cưa hoặc dạng “lông vũ”.
• Xuất hiện các ổ thâm nhiễm vệ tinh xung quanh ổ loét chính.
• Có thể có tình trạng mủ tiền phòng kèm theo.

Các biến chứng nguy hiểm

Nếu không được can thiệp kịp thời, viêm loét giác mạc do nấm có thể dẫn đến:

• Sẹo giác mạc làm mờ đục thị lực vĩnh viễn.
• Thủng giác mạc, tăng nhãn áp thứ phát.
• Đục thủy tinh thể.
• Bội nhiễm gây viêm nội nhãn, viêm toàn nhãn, dẫn đến mất thị lực hoàn toàn và buộc phải bỏ nhãn cầu.

Phương pháp chẩn đoán chuyên sâu

Bác sĩ sẽ phối hợp khám lâm sàng và các xét nghiệm vi sinh để định danh chính xác tác nhân gây bệnh:

• Soi tươi và nhuộm soi: Nạo bệnh phẩm giác mạc để quan sát sợi nấm dưới kính hiển vi.
• Nuôi cấy và PCR: Nuôi cấy mẫu trong môi trường chuyên biệt hoặc xét nghiệm PCR để xác định chủng nấm.
• Kính hiển vi đồng tiêu: Quan sát trực tiếp hình ảnh nấm trên giác mạc.
• Xét nghiệm bổ sung: Siêu âm B, chụp OCT để đánh giá mức độ tổn thương sâu và các biến chứng nội nhãn.

Phương pháp điều trị viêm loét giác mạc do nấm

Điều trị nấm giác mạc thường khó khăn và kéo dài do thuốc kháng nấm khó thấm sâu vào nhu mô.

Điều trị nội khoa (Sử dụng thuốc)

Tùy theo từng chủng nấm gây viêm loét giác mạc và mức độ tổn thương, bệnh nhân được kê các loại thuốc nhỏ mắt chống nấm tại chỗ, thuốc chống nấm cận lâm sàng, thuốc chống nấm toàn thân hoặc kết hợp với thuốc tiêm tĩnh mạch pha loãng (trong các trường hợp nặng). Cụ thể:

• Thuốc nhỏ mắt tại chỗ chống nấm: Natamycin 5%, Amphotericin B 0.15%, Voriconazole 1% phối hợp với thuốc nhỏ mắt kháng sinh.
• Thuốc chống nấm đường toàn thân: Voriconazole, Itraconazole, Fluconazole,… với trường hợp tổn thương sâu hoặc lan rộng.
• Tiêm dưới kết mạc hoặc tiêm tiền phòng, tiêm nhu mô, tiêm nội nhãn Amphotericin B trong các trường hợp nặng.

Can thiệp ngoại khoa

Khi thuốc không mang lại hiệu quả, bác sĩ sẽ chỉ định:

• Gọt giác mạc: Loại bỏ mô hoại tử giúp giảm tải lượng nấm và giúp thuốc thấm sâu hơn.
• Rửa mủ tiền phòng: Loại bỏ dịch mủ tích tụ bên trong mắt.
• Ghép giác mạc: Thay thế giác mạc khi tổn thương quá rộng, hoại tử sâu hoặc có nguy cơ thủng giác mạc.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

• Tránh chấn thương mắt: Đeo kính bảo hộ khi lao động ngoài trời hoặc tiếp xúc với cây cối, bụi bặm.
• Xử lý dị vật đúng cách: Tuyệt đối không dụi mắt khi có dị vật. Hãy rửa bằng nước muối sinh lý và đến cơ sở y tế ngay.
• Sử dụng thuốc an toàn: Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid khi không có chỉ định.
• Thăm khám sớm: Khi có dấu hiệu đỏ mắt, đau nhức dai dẳng, cần đến bác sĩ nhãn khoa ngay để ngăn ngừa biến chứng.

Viêm loét giác mạc do nấm là bệnh lý có diễn tiến phức tạp và khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Việc thăm khám mắt định kỳ là giải pháp thiết yếu để tầm soát sớm các tổn thương âm thầm, giúp bảo tồn thị lực và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, hãy thực hiện khám mắt định kỳ 6 tháng một lần tại Bệnh viện Mắt Việt An Đà Nẵng để chủ động bảo vệ sức khỏe đôi mắt.