Tăng Nhãn Áp: “Kẻ Trộm Thị Lực Thầm Lặng” Và Những Điều Bạn Cần Biết

Tăng nhãn áp (Glaucoma) được các chuyên gia nhãn khoa ví như “kẻ trộm thị lực thầm lặng”. Đây là nguyên nhân gây mù lòa đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau đục thủy tinh thể. Điều nguy hiểm nhất là bệnh thường diễn biến âm thầm, không gây đau đớn ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ dàng bỏ sót cho đến khi mất đi thị lực vĩnh viễn.

Tăng nhãn áp là gì?

Tăng nhãn áp là một nhóm các bệnh lý gây tổn thương dây thần kinh thị giác – bộ phận chịu trách nhiệm truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não. Sự tổn thương này thường liên quan đến áp lực trong mắt (nhãn áp) cao hơn mức bình thường.

Bình thường, trong mắt luôn có một chất lỏng gọi là thủy dịch được sản sinh và thoát đi để duy trì áp suất ổn định. Khi hệ thống thoát dịch bị tắc nghẽn, thủy dịch tích tụ lại làm tăng áp lực, chèn ép và làm chết các sợi thần kinh thị giác.

Tại sao tăng nhãn áp lại nguy hiểm?

Điểm khác biệt lớn nhất giữa tăng nhãn áp và các bệnh lý về mắt khác chính là tính chất không thể đảo ngược.

• Mất thị lực vĩnh viễn: Những tổn thương ở dây thần kinh thị giác do tăng nhãn áp gây ra không thể phục hồi được bằng phẫu thuật hay thuốc.
• Triệu chứng mờ nhạt: Ở giai đoạn sớm, người bệnh vẫn nhìn rõ ở trung tâm nhưng mất dần tầm nhìn ngoại vi (nhìn như qua ống nhòm).
• Dễ bị bỏ sót: Nhiều người chủ quan cho rằng mắt mỏi là do tuổi tác hoặc dùng máy tính quá nhiều, dẫn đến việc đi khám khi bệnh đã ở giai đoạn cuối.

Các loại bệnh tăng nhãn áp phổ biến

Việc phân loại đúng giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất:

Glaucoma góc mở (Open-angle glaucoma)

Đây là dạng phổ biến nhất. Góc thoát dịch trong mắt vẫn mở nhưng hoạt động kém hiệu quả (giống như một cái cống bị tắc từ từ). Áp lực tăng lên rất chậm, không gây đau đớn.

Glaucoma góc đóng (Angle-closure glaucoma)

Xảy ra khi mống mắt nhô ra phía trước làm hẹp hoặc đóng góc thoát dịch. Nếu góc bị đóng hoàn toàn, nhãn áp sẽ tăng đột ngột, gây ra cơn cấp cứu nhãn khoa với các triệu chứng dữ dội.

Glaucoma nhãn áp bình thường

Dây thần kinh thị giác vẫn bị tổn thương dù nhãn áp đo được nằm trong ngưỡng bình thường. Nguyên nhân có thể do lưu thông máu kém hoặc dây thần kinh quá nhạy cảm.

Glaucoma thứ phát

Tình trạng tăng nhãn áp xuất hiện do các nguyên nhân khác như chấn thương mắt, viêm mống mắt, dùng thuốc corticoid kéo dài hoặc biến chứng của bệnh tiểu đường. Việc điều trị cần kết hợp kiểm soát nhãn áp và xử lý nguyên nhân gây bệnh.

Dấu hiệu nhận biết

Đối với Glaucoma góc mở:

• Hầu như không có triệu chứng ở giai đoạn đầu.
• Mất dần tầm nhìn ngoại vi (không thấy các vật ở hai bên).
• Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân có “tầm nhìn đường hầm”.

Đối với Glaucoma góc đóng cấp tính (Cấp cứu):

• Đau mắt dữ dội, đau lan lên đỉnh đầu.
• Mắt đỏ, nhìn mờ đột ngột.
• Thấy quầng tán sắc (như cầu vồng) khi nhìn vào ánh đèn.
• Buồn nôn và nôn mửa (dễ nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa hoặc cảm sốt).

Đối tượng nào có nguy cơ cao bị tăng nhãn áp?

Bất kỳ ai cũng có thể bị tăng nhãn áp, nhưng nguy cơ sẽ cao hơn nếu bạn thuộc các nhóm sau:

1. Người trên 60 tuổi: Quá trình lão hóa làm giảm hiệu quả thoát dịch.
2. Di truyền: Có người thân trong gia đình (bố mẹ, anh chị em) bị Glaucoma.
3. Tiền sử bệnh lý: Người bị tiểu đường, cao huyết áp hoặc bệnh tim mạch.
4. Cấu trúc mắt: Người bị cận thị nặng (dễ bị góc mở) hoặc viễn thị nặng (dễ bị góc đóng).
5. Sử dụng thuốc: Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ.

Tìm hiểu thêm về Glaucoma qua bài viết: Thị trường là gì và vì sao Glôcôm làm hẹp tầm nhìn?

Quy trình chẩn đoán tăng nhãn áp chuẩn y khoa

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ không chỉ đo nhãn áp mà cần thực hiện bộ kiểm tra toàn diện:

• Đo nhãn áp: Kiểm tra áp lực bên trong mắt.
• Soi góc tiền phòng: Kiểm tra xem góc thoát dịch đóng hay mở.
• Kiểm tra thị trường: Đo độ nhạy cảm của tầm nhìn ngoại vi.
• Chụp OCT: Chụp cắt lớp võng mạc để đo độ dày lớp sợi thần kinh thị giác. Đây là phương pháp hiện đại nhất giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn cực sớm.

Phương pháp điều trị tăng nhãn áp hiện nay

Mục tiêu chính và cũng là mục tiêu quan trọng nhất trong điều trị tăng nhãn áp là hạ nhãn áp xuống mức an toàn, phù hợp với từng người bệnh, nhằm làm chậm hoặc ngăn chặn sự tiến triển của tổn thương dây thần kinh thị giác. Các tổn thương đã xảy ra do tăng nhãn áp gây ra không thể hồi phục, vì vậy điều trị không nhằm chữa lành phần thị lực đã mất mà tập trung vào việc bảo tồn thị lực còn lại và duy trì chất lượng nhìn lâu dài.

Sử dụng thuốc nhỏ mắt

Đây là lựa chọn đầu tiên. Thuốc giúp giảm sản sinh thủy dịch hoặc tăng cường thoát dịch ra ngoài. Thuốc nhỏ mắt giúp giảm nhãn áp là phương pháp điều trị phổ biến nhất. Người bệnh cần sử dụng thuốc đều đặn và tái khám đúng lịch.

Điều trị bằng Laser

Laser là phương pháp hỗ trợ điều trị tăng nhãn áp, giúp giảm áp lực trong mắt bằng cách cải thiện đường thoát của dịch trong mắt.

• Laser tạo hình mống mắt: Áp dụng cho glaucoma góc đóng, giúp tạo một lỗ nhỏ ở mống mắt để dịch trong mắt lưu thông tốt hơn, từ đó hạn chế tình trạng tăng nhãn áp đột ngột.
• Laser tạo hình vùng bè: Áp dụng cho glaucoma góc mở, giúp kích thích vùng thoát dịch hoạt động hiệu quả hơn, góp phần hạ nhãn áp và giảm nguy cơ tổn thương thị thần kinh.

Phẫu thuật

Khi điều trị bằng thuốc nhỏ mắt và laser không còn mang lại hiệu quả kiểm soát nhãn áp, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật. Mục đích của phẫu thuật là tạo đường thoát mới cho thủy dịch, giúp giảm áp lực trong mắt một cách bền vững. Các phương pháp thường được áp dụng bao gồm cắt bè củng mạc hoặc đặt ống dẫn lưu, tùy thuộc vào tình trạng bệnh và đáp ứng điều trị của từng người bệnh.

Phòng ngừa tăng nhãn áp bằng tầm soát mắt định kỳ

Những đối tượng sau nên kiểm tra tăng nhãn áp định kỳ:

• Người trên 40 tuổi
• Người có tiền sử gia đình mắc tăng nhãn áp
• Người mắc các bệnh lý toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp
• Người sử dụng thuốc corticoid kéo dài

Việc khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tăng nhãn áp ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Tăng nhãn áp là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Đừng chờ đến khi thị lực suy giảm mới đi khám mắt, bởi những tổn thương do tăng nhãn áp gây ra là không thể phục hồi.

Chủ động kiểm tra mắt định kỳ chính là cách tốt nhất để bảo vệ đôi mắt và thị lực lâu dài. Tại Bệnh viện Mắt Việt An, người bệnh được thăm khám tăng nhãn áp với hệ thống thiết bị hiện đại, quy trình chuyên sâu và đội ngũ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm, giúp phát hiện sớm, theo dõi, kiểm soát bệnh hiệu quả.